Prostat kanseri tanısı konulduktan sonra en önemli sorulardan biri, hastalığın yalnızca prostat beziyle sınırlı olup olmadığı veya prostat dışına yayılım gösterip göstermediğidir. Bu değerlendirme, hastaya uygun takip ve tedavi planının belirlenmesinde önemli rol oynar.
Kanser tespit edilen her hastada aynı görüntüleme yöntemlerinin uygulanması gerekmez. Doktorunuz; parmakla rektal muayene bulgularını, PSA düzeyini, biyopsi sonucunu, Gleason skorunu veya Grade Group bilgisini ve hastanın genel risk durumunu birlikte değerlendirerek ek görüntüleme gerekip gerekmediğine karar verir.
Her Prostat Kanseri Hastasında Ek Görüntüleme Gerekir mi?
Hayır. Prostat kanseri düşük riskli görünüyorsa, PSA düzeyi düşükse, biyopsi sonucu düşük dereceli hastalıkla uyumluysa ve muayenede prostat dışına yayılım düşündüren bulgu yoksa ek evreleme görüntülemelerine her zaman ihtiyaç duyulmayabilir.
Buna karşılık orta veya yüksek riskli prostat kanseri, yüksek PSA değeri, daha yüksek Gleason skoru, şüpheli muayene bulguları ya da yayılım düşündüren belirtiler varsa görüntüleme incelemeleri gündeme gelebilir.
Manyetik Rezonans Görüntüleme (MR) Ne İçin Kullanılır?
Manyetik Rezonans Görüntüleme, prostat bezinin ve çevresindeki yumuşak dokuların ayrıntılı değerlendirilmesine yardımcı olur. MR, iyonizan radyasyon içermez ve özellikle prostatın anatomik yapısını göstermede önemli bilgiler sağlayabilir.
Prostat kanseri tanısı sonrasında MR ile şu durumlar değerlendirilebilir:
- Kanserin prostat kapsülünün dışına uzanıp uzanmadığı
- Seminal veziküllere yayılım şüphesi bulunup bulunmadığı
- Prostat çevresindeki dokuların durumu
- Tedavi planlaması açısından lokal hastalık yaygınlığı
Bazı MR incelemelerinde görüntülerin daha ayrıntılı değerlendirilmesine yardımcı olmak amacıyla damar yoluyla kontrast madde uygulanabilir. Kontrast kullanımı, hastanın böbrek fonksiyonları ve klinik durumuna göre değerlendirilir.
Bilgisayarlı Tomografi (BT) Ne İçin Kullanılır?
Bilgisayarlı Tomografi, vücudun kesitsel görüntülerini X-ışınları kullanarak oluşturan bir görüntüleme yöntemidir. Prostat kanserinde BT, prostat bezinin kendisini ayrıntılı değerlendirmekten çok, hastalığın çevre dokulara veya lenf nodlarına yayılım ihtimalini araştırmak amacıyla kullanılabilir.
BT incelemesi özellikle şu durumlarda değerlendirilebilir:
- Pelvisteki lenf nodlarının incelenmesi
- Karın ve pelvis bölgesinde yayılım şüphesinin araştırılması
- Tedavi sonrası nüks veya ilerleme şüphesinde çevre yapıların değerlendirilmesi
Prostatın kendi dokusu ve çevresindeki yumuşak dokuların ayrıntılı incelenmesinde MR, BT’ye göre daha fazla bilgi sağlayabilir.
Kemik Taraması Ne Zaman Yapılır?
Prostat kanseri uzak bölgelere yayıldığında kemikler önemli yayılım alanlarından biri olabilir. Bu nedenle hastalığın risk düzeyine göre kemik taraması gündeme gelebilir.
Kemik taramasında düşük miktarda radyoaktif madde damar yoluyla verilir. Bu madde, kemikte olağan dışı aktivite bulunan alanlarda birikebilir ve özel kamera yardımıyla görüntülenebilir.
Kemik taraması, kemikte şüpheli alanları göstermeye yardımcı olabilir. Ancak bu bulgular her zaman kanser anlamına gelmez. Kireçlenme, travma veya farklı kemik hastalıkları da benzer görüntüler oluşturabilir. Gerekli durumlarda BT, MR veya farklı ileri değerlendirme yöntemleri kullanılabilir.
PSMA PET/BT Hangi Durumlarda Değerlendirilebilir?
Günümüzde prostat kanserinde evreleme sürecinde kullanılan ileri görüntüleme yöntemlerinden biri de PSMA PET/BT’dir. Bu inceleme, prostat kanseri hücrelerinde sıklıkla yüksek miktarda bulunan PSMA adlı yapıyı hedefleyerek hastalığın vücuttaki olası yayılım alanlarının değerlendirilmesine yardımcı olabilir.
PSMA PET/BT özellikle şu durumlarda gündeme gelebilir:
- Orta veya yüksek riskli prostat kanseri tanısı alan hastalarda
- Lenf nodu veya kemik yayılımı şüphesi bulunduğunda
- Tedavi sonrasında PSA yükselmesiyle birlikte hastalığın tekrarlama ihtimali araştırıldığında
- Diğer görüntüleme yöntemleriyle net değerlendirilemeyen durumlarda
PSMA PET/BT her prostat kanseri hastasında gerekli değildir. Kullanım kararı, hastanın risk grubu, klinik durumu ve hekim değerlendirmesine göre verilmelidir.
MR mı, BT mi Kullanılır?
Prostat kanseri tanısı sonrasında kullanılacak görüntüleme yöntemi, araştırılan soruya göre değişir.
MR, prostat bezinin kendisini ve çevresindeki yumuşak dokuları ayrıntılı değerlendirmek için kullanılır. Kanserin prostat dışına veya seminal veziküllere uzanıp uzanmadığını incelemede önemli bilgiler sağlayabilir.
BT, karın ve pelvis bölgesindeki lenf nodları ile diğer yapıların değerlendirilmesinde kullanılabilir.
Kemik taraması, kemik yayılımı ihtimalini araştırmak amacıyla planlanabilir.
PSMA PET/BT ise uygun hastalarda, prostat kanserinin lenf nodu, kemik veya diğer bölgelere yayılımını daha ayrıntılı araştırmak için değerlendirilebilir.
Bu yöntemlerden hangisinin veya hangilerinin gerekli olduğu, hastanın risk grubuna göre belirlenir.
Görüntüleme Sonuçları Tedavi Planını Nasıl Etkiler?
Prostat kanserinde görüntüleme sonuçları, hastalığın lokal mi yoksa yayılım göstermiş mi olduğunun değerlendirilmesine yardımcı olur. Bu bilgi, takip ve tedavi seçeneklerinin planlanmasında önemlidir.
Hastalığın yalnızca prostatla sınırlı olduğu düşünülen hastalarda farklı tedavi seçenekleri gündeme gelebilir. Lenf nodu, kemik veya uzak organ yayılımı saptanan hastalarda ise tedavi planı hastalığın yaygınlığına göre yeniden değerlendirilir.
Tedavi kararı yalnızca görüntüleme sonucuna göre değil; PSA değeri, patoloji sonucu, hastanın yaşı, genel sağlık durumu ve beklentileriyle birlikte verilmelidir.
Kısa Bilgilendirme
Prostat kanseri tanısı sonrasında hangi görüntüleme yönteminin kullanılacağı her hasta için aynı değildir. MR, prostatın ve çevre dokuların değerlendirilmesinde; BT ve kemik taraması yayılım araştırmasında; PSMA PET/BT ise uygun hastalarda ileri evreleme amacıyla değerlendirilebilir.
Prof. Dr. Rahmi Çubuk’un girişimsel radyoloji alanındaki deneyimi, prostat kanserinde görüntüleme bulgularının değerlendirilmesi ve gerekli tanısal işlemlerin planlanması sürecine katkı sağlayabilir.