Prostat kanseri taraması, herhangi bir belirti bulunmadan önce prostat kanseri açısından risk değerlendirmesi yapılmasını amaçlayan süreçtir. Bu değerlendirmede en sık kullanılan yöntem PSA adı verilen kan testidir. Gerekli durumlarda klinik muayene, multiparametrik prostat MR ve biyopsi gibi ileri incelemeler gündeme gelebilir.
Prostat kanseri erken dönemde belirti vermeyebilir. Bu nedenle yaş, aile öyküsü, genetik risk faktörleri veya önceki PSA sonuçları dikkate alınarak hekim değerlendirmesiyle tarama planı oluşturulabilir.
PSA Testi Nedir?
PSA, prostat dokusu tarafından üretilen ve kanda ölçülebilen bir proteindir. PSA değerinin yüksek olması prostat kanseri açısından araştırma gerektirebilir; ancak tek başına kanser tanısı anlamına gelmez.
İyi huylu prostat büyümesi, prostat iltihabı, enfeksiyon veya prostatla ilgili bazı işlemler de PSA değerini etkileyebilir. Bu nedenle PSA sonucu mutlaka hastanın yaşı, prostat hacmi, aile öyküsü ve diğer klinik bulgularla birlikte değerlendirilmelidir.
Prostat Kanseri Taraması Kimler İçin Değerlendirilebilir?
Prostat kanseri taraması her hasta için aynı şekilde planlanmaz. Özellikle aşağıdaki durumlarda hekimle görüşülerek risk değerlendirmesi yapılabilir:
- Ailesinde prostat kanseri öyküsü bulunan kişiler
- Daha önce PSA yüksekliği saptanan hastalar
- Genetik risk faktörleri bulunan kişiler
- Prostat sağlığı açısından düzenli değerlendirme yaptırmak isteyen erkekler
Taramanın hangi yaşta başlayacağı ve hangi aralıklarla yapılacağı, kişinin risk durumuna ve genel sağlık özelliklerine göre belirlenmelidir.
PSA Yüksekliği Saptanırsa Ne Yapılır?
PSA yüksekliği saptandığında hemen kanser tanısı konulmaz. Öncelikle PSA sonucunun tekrar değerlendirilmesi, prostat hacmi, enfeksiyon ihtimali, aile öyküsü ve diğer klinik bulguların göz önünde bulundurulması gerekebilir.
Klinik şüphe devam ederse multiparametrik prostat MR istenebilir. MR’da şüpheli alan görülmesi durumunda, gerekli hastalarda klasik prostat biyopsisi veya füzyon prostat biyopsisi değerlendirilebilir.
Multiparametrik Prostat MR’ın Taramadaki Yeri Nedir?
Multiparametrik prostat MR, PSA yüksekliği veya klinik şüphe bulunan hastalarda prostat dokusunun ayrıntılı değerlendirilmesine yardımcı olabilir. Prostat içindeki şüpheli alanların belirlenmesi ve biyopsi planlaması açısından önemli bilgiler sağlayabilir.
MR sonucunda saptanan şüpheli alanlar PI-RADS sistemiyle derecelendirilebilir. Ancak MR tek başına kesin tanı koymaz. Kesin tanı gerekli görülen durumlarda biyopsi ve patolojik inceleme ile konulur.
Tarama Her Zaman Biyopsi Anlamına Gelir mi?
Hayır. Prostat kanseri taraması yapılması, her hastaya biyopsi uygulanacağı anlamına gelmez. PSA değeri, görüntüleme bulguları, aile öyküsü ve hastanın genel sağlık durumu birlikte değerlendirilerek biyopsi gerekliliğine karar verilir.
Amaç, klinik olarak anlamlı prostat kanseri şüphesi bulunan hastaları doğru şekilde değerlendirmek ve gereksiz girişimlerden kaçınmaktır.
Kısa Bilgilendirme
Prostat kanseri taraması, kişisel risk faktörleri dikkate alınarak hekimle birlikte planlanması gereken bir değerlendirme sürecidir. PSA testi önemli bilgiler sağlayabilir; ancak sonuçlar tek başına tanı olarak değerlendirilmemelidir.
Prof. Dr. Rahmi Çubuk’un girişimsel radyoloji alanındaki deneyimi, multiparametrik prostat MR değerlendirmesi ve görüntüleme eşliğinde tanısal işlem planlamasına katkı sağlayabilir.